اخلاق و فضائل

راز برگزیدگی خدیجه علیها السلام در آینه ی حدیث و تاریخ

۱٫ جناب ابوطالب – که خود از نواندیشان و تاریخسازان عرب و اسلام است – به هنگام خواستگاری از خدیجه برای پیامبر، در
اِنَّ اِبْنَ اَخِینا خاطِبٌ » : وصف او و راز گزینش وی به عنوان برترینها در قاموس و تاریخ زن مترقی، به خاندان او چنین گفت
۳۱ ) اینک برادر زادهی ما محمّد – …) «. کرِیمَتَکمْ الْمُوْصُوفُۀُ بِالسَّخاءِ وَالْعِفَّۀ وَ هِی فَتاتُکمْ الْمَعْرُوفَۀُ الْمَذْکورَهُ فَضْ لُهاالشَّامِخُ خَطْبِها
که بینیاز از وصف و ستایش است – به خواستگاری دخت گرامی شما آمده است؛ آن دخت ارجمندی که به ویژگی بخشندگی و
پاکی و پروا آراسته است؛ همو که انسانی است بلند جایگاه و به شکوه و عظمت در میان شما شهرهی آفاق است، و برتریش زبانزد
« خدیجه » که از زنان برجستهی تاریخ اسلام و همسر گرانقدر پیامبر پس از – « اُمّ سلمه » همگان و مقامش ارجمند میباشد. ۲٫ بانو
یا رَسُولَ اللَّه! اِنَّک لَمْ تَذْکرْ مِنْ خَدِیجَۀ أَمْراً » : است – به هنگام وصف درایت و شایستگی آن بانوی کمال به وسیلهی پیامبر، گفت
ای پیامبر خدا! راستی که خدیجه همانگونه بلند مرتبه و پر اخلاص و درستاندیش و شایسته کردار بود … « اِلَّا وَ قَدْ کانَتْ کذلِک
از زنان نواندیش و تاریخساز عصر رسالت در وصف خدیجه، خطاب به او « اسما » .۳ ( که شما هماره او را وصف میکنی. ( ۳۲
و عمّهی « عبدالمطلب » دختر « صفیه » . ۳۳ ) راستی که تو سالار زنان عصرها و نسلها هستی. ۴ ) «! أَنْتِ سَیدهُ نِساءِ الْعالَمِینَ » :… گفت
پیامبر، از زنان کمالجو و شجاع تاریخ اسلام، در وصف او چنین سرود …: ثُمَّ السُّعود لِأَحْمَ دٍ وَالسَّعْدُ عَنْهُ مابَرَحَ بِخَدِیجَ ۀ بِنْتُ
الْکمالِ بَحْرُ نایلُها طَفَح شادی و شادمانی با نشاط و طراوت فرا رسید، و بد پنداری و اندوه بر طرف شد. فروغ درخشان ما، چهره
برافروخت و موج نیکبختی و شادکامی از افق پدیدار گردید. و این همه به برکت وجود ارجمند محمّد صلی الله علیه و آله است؛
با همهی انسانها و نیز دیگر « احمد » همو که در سرزمین حجاز و در زبان مردم آن به نیکی و بزرگمنشی یاد میشود. هر گاه
پدیدههای آفرینش مقایسه شود، برتری و شکوه او بر همهی آنها آشکار خواهد شد. اینک بار دیگر شکوه محمّد صلی الله علیه و
آله بر قریش آشکار گردید و به یمن وجود او، همای نیکبختی و سعادت برای همیشه در آسمان زندگی انسانهای کمالجو و
را در بر گرفت؛ همو را که دخت خِرد و کمال و پاکیها و « خدیجه » رشدخواه به پرواز در آمد. امواج این سعادت و نیکبختی
ارزشهاست. راستی که خدیجه چه بانوی شکوهمند و آراستهای است! و چهقدر درایت و بردباری از گفتار و منش او نمایان است!
وَمِنَ » : از نوادگان امام حسن – که از دانشمندان ژرفنگر و پرواپیشه در تاریخ اسلام بود – در این مورد میگفت ،« محمّد » .۵
از همسران پیامبر، برترینشان از نظر بینش و منش و جمال و کمال خدیجهی پاکسرشت و … « الْأزْواجِ أَفْ َ ض لُهُنَّ خَدِیجَ ۀُ الطَّاهِرَهُ
که در دوستی با خاندان پیامبر دارای سابقهی نیکی نیست، به وجود « عبداللَّه بن زبیر » . پاکمنش بود، که درود خدا بر او باد. ۶
ارزشمند خدیجه علیها السلام مباهات مینمود، به گونهای که در یک رویارویی گفتاری با معاویه، گفت: از افتخارات من این است
« امّجمیل » ، آن بانوی بزرگ و دارای ریشه و تباری نیک و رفتار و کرداری والاست، امّا عمّهی تو ،« خدیجه » که عمّهی گرانقدرم
۳۵ ) و ) « وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَۀَ الْحَطَبِ * فِی جِیدِها حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ » :… است، ( ۳۴ ) که خدا در نکوهش بداندیشی و رفتار ظالمانهاش فرمود
زنش نیز – که هیزمکش است، و در گردنش ریسمانی بافتهشده از لیف خرماست – به آن آتش میسوزد. ۷٫ حدیثنگار نامدار
وَ کانَتْ خَدِیجَ ۀُ اِمْرَأهً حازِمَۀً نَبِیلَۀً شَرِیفَۀً، وَ هِی یوْمَئِذٍ » : در وصف آن بانوی نوگرا و با معنویت مینویسد « اربلی » اسلام، جناب
أَوْسَطُ قُرَیشٍ نَسَ باً، وَ أَعْظَمُهُم شَرَفاً، وَ أَکثَرُهُمْ مالاً، وَ کلُّ قَوْمِها قَدْ کانَ حَرِیصاً عَلی تَزْوِیجِها، فَأَبَتْ وَ عَرَضَتْ نَفْسَ ها عَلی النَّبِی وَ
(۳۶ …) « قالَتْ: یابْنَ عَمٍّ! اِنِّی رَغِبْتُ فِیک لِقِرابَتِک مِنِّی وَ شَرَفِک مِنْ قَوْمِک وَ أَمانَتِک عِنْدَهُمْ وَ صِ دْقِ حَ دِیثِک وَ حُسْنِ خُلْقِک
خدیجه به راستی بانویی خردمند و خِردورز و بسیار پر شرافت و درایت بود. او در روزگار خویش از نظر ریشه و تبار از بهترینهای
بود و از نظر شرافت و شکوه، پرشکوهترین آنان، و از نظر ثروت و امکانات، ثروتمندترین آنان به شمار میآمد. بسیاری از « قریش »
چهرههای سرشناس عرب و عجم برای پیوند با او سخت میکوشیدند و خواستگار بیقرار او بودند، امّا او به آنان پاسخ منفی داد و
صفحه ۱۵ از ۳۸
در همان حال، خود با هوشمندی و آیندهنگری عجیبی به خواستگاری پیامبر رفت و با درایت و نجابت، انگیزههای انسانی و معنوی
خویش را برای این پیشگامی بیان نمود و گفت: من به خاطر خویشاوندی و همفکری و به دلیل شرافت، امانت، راستی و منش
« علَّامهی مجلسی » . شایستهات، دل در گرو مهر تو دارم و بر آن هستم که اگر بپذیری با تو پیمان زندگی مشترک امضا کنم. ۸
مینویسد: خدیجه یاور راستین و پر اعتبار اسلام بود که پیامبر خدا با وجود او و حمایت بیدریغ و کارسازش از هدفهای بلند و
آزادیبخش خود آرامش و آسایش مییافت … و شاید در پاداش این کار سِتُرگ اوست که جبرئیل نزد پیامبر میآید و پیام
میآورد که: ای پیامبر! به خدیجه از سوی پروردگارش سلام برسان! پیامبر خدا هم رو به آن بانوی آزادمنش مینماید و میفرماید:
خدیجه! این فرشتهی وحی است که از سوی پرودگارت به تو سلام آورده است، و آن بانوی دانش و معنویت پاسخ میدهد که:
ذات بیهمتای خدا سرچشمهی سلام و ارزانی دارندهی سلامت است، و سلامت و امنیت از سوی اوست و سلام و درود به بارگاه او
باز میگردد. ( ۳۷ ) و نیز مینویسد: راستی که خدیجه وزیر راستین اسلام، مشاور خردمند و شجاع پیامبر و حمایتگر پر اعتبار او بود.
آن حضرت به یاری او و حمایت بی دریغ و شجاعانهاش بر انبوه مشکلات و موانع چیره میشد، و با مهر و صفای وصفناپذیر او
۹٫ از دانشمندان نامدار اهل (۳۸) «. آرامش خاطر مییافت؛ وَ کانَتْ خَدِیجَۀُ وَزیرَهَ صِدْقٍ عَلَی الْإسْلام، وَ کانَ رَسُولُ اللَّهِ یسْکنُ اِلَیها
۳۹ ) امّا برتریها و والاییهای خدیجه بیشمار و ) «. اَمّا فَضائِلُ خَدِیجۀ فَهِی کثِیرهٌ لا تُحْصی » : مینویسد « فضل بن روزبهان » سنت
…« وَالذِّی نَخْتارُهُ وَ نُدِینُ اللَّهَ بِهِ أَنَّ فاطِمَۀَ أَفْضَلُ مِنْ خَدِیجَۀ » : مینویسد « سبکی » ، بسیار است … ۱۰ . و نیز از بزرگان اهل سنّت
۴۰ ) آنچه درمورد بانوی بزرگ اسلام، خدیجه علیها السلام بر میگزینیم و بدان عقیده داریم، این است که او برترین زنان قریش، )
سرور زنان عرب، مام ارجمند توحیدگرایان و نواندیشان و سالار زنان گیتی است؛ امّا ریحانهی سرفراز پیامبر، فاطمه علیها السلام از
،« خدیجه » او هم برتر و پرشکوهتر است. با این بیان فاطمه علیها السلام دخت ارجمند پیامبر، برترین زن تاریخ بشر است، و پس از او
بانوی بزرگ تاریخ – « خدیجه » : از دانشمندان اهل سنّت مینویسد « قاضی نعمان مغربی » برترین زن عصرها و نسلهاست. ۱۱ . و نیز
که رضوان خدا بر او باد – همان بزرگ بانویی است که مام ارجمند امامان نور را به دنیا آورد، و پیامبر گرامی با پیام فرشتهی وحی
بشارت بهشت پرطراوت و زیبای خدا را به او داد. او ثروت بسیارش را در راه حق و عدالت و یاریرسانی به هدفهای بلند پیامبر
عدالت هزینه کرد، و به راستی محبوبترین، برترین و گرامیترین همسر پیامبر در نظر آن حضرت بود. او مام ارجمند دخت سرفراز
پیامبر، فاطمه علیها السلام و دیگر فرزندان آن حضرت و به بیان پیامبر، آرامشبخش دل توفانزدهی او از فشار تاریکاندیشان و
استبدادگران بود. او بانوی قانونمند و حقشناسی بود که در همهی زندگی مشترک با پیامبر، میان او و آن حضرت جز همگرایی و
صفا و عشق و وفا جریان نیافت، و کوچکترین کدورت و آزردگی پدید نیامد، و در حالی جهان را بدرود گفت که پیامبر از او
در وصف او مینویسد: خدیجه همسر « علَّامهی مامقانی » .۱۲ ( خشنود و سپاسگزار بود، ( ۴۱ ) و او نیز از آن حضرت خشنود. ( ۴۲
جاودانه و همارهی پیامبر است و به راستی مادر شایسته کردار و پُر معنویت مردم با ایمان است. ( ۴۳ ) و نیز مینویسد: برای آن بانوی
فرزانه، این شرافت و شکوه که برترین افتخار و شکوه است، بسنده میباشد که راه و رسم عادلانه و بشردوستانهی اسلام در برابر
شرک و استبداد و تاریکاندیشی و تعصب کور، جز در پرتو جاذبهی پیامبر و منش او، جهاد خالصانه امیرمؤمنان و درایت و ثروت
کفاها شَرَفاً فَوْقَ شَرَفٍ » ؛ بیکران خدیجه و جهاد مالی او قامت برنیفراشت و گسترش نیافت، که این واقعیت در روایات آمده است
۱۳ . فقیه و مرجع نامدار جهان تشیع، آیت اللَّه خویی (۴۴) «. اَنَّ الْإسْلامَ لَمْ یقُمْ اِلاّ بِمالِها وَ سِیفِ عَلِی بْنِ اَبِی طالِبٍ کما رُوِی مُتَِواتِراً
در گرامیداشت آن بانوی تاریخساز مینویسد: شکوه و عظمت خدیجه، بخشش ثروت بیکرانش در راه خدا و پیشبرد هدفهای
آزادیبخش اسلام و پیامبر و همراهی و همگامی و فداکاریش در خدمت پیامبر به گونهای روشن است که ما را از گفتار بیشتر در
دانشمند نامدار عرب در وصف آن بانوی ستمستیز و آزادیخواه مینویسد: « سلیمان کتانی » .۱۴ ( وصف او بینیاز میسازد. ( ۴۵
ثروت هنگفت خود را با سخاوتی وصفناپذیر به محمّد صلی الله علیه و آله بخشید، در حالیکه هرگز این احساس را « خدیجه »
صفحه ۱۶ از ۳۸
نداشت که چیزی میبخشد؛ بلکه این احساس را داشت که از وجود گرانمایهی او، هدایت و سعادت و رستگاری دو جهان را – که
بر همهی گنجینههای گیتی برتری دارد – به دست میآورد. او احساس میکرد که مهر و عشق پاک را به پیامبر آزادی و مهر هدیه
میکند، و در برابر آن سعادت و رستگاری و ماندگاری همه جانبه را به دست میآورد. ( ۴۶ ) نیمنگاهی به مدیریت و کارآفرینی
خدیجه علیها السلام پرتوی از مدیریت اقتصادی و کارآفرینی او.
برگرفته از کتاب نیمنگاهی به مدیریت و کارآفرینی خدیجه نوشته: علی کرمی فریدنی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *